Het levenstestament: onzin of noodzaak?

De indruk wordt wel eens gewekt dat je in een levenstestament alleen maar medische wensen vastlegt, maar niets is minder waar. Wat is een levenstestament nou echt en wat heb jij er als privépersoon én als ondernemer aan?

Wat is een levenstestament?

Een levenstestament is een juridisch document waarin je vastlegt wie namens jou beslissingen mag nemen als je daar zelf niet meer toe in staat bent, bijvoorbeeld door ziekte, een ongeval of ouderdom. Het gaat om situaties waarin je wilsonbekwaam bent, dus niet meer zelfstandig kunt handelen of beslissen. Het levenstestament is alleen geldig tijdens je leven en vervalt bij overlijden.

Het levenstestament verschilt van een gewoon testament, dat pas in werking treedt ná overlijden. In een levenstestament geef je een volmacht aan een vertrouwenspersoon voor medische, financiële en persoonlijke zaken.

Risico’s als je géén levenstestament hebt

Het grootste risico dat je loopt is dat er een rechterlijke bemoeienis komt. De kantonrechter wijst een bewindvoerder, curator of mentor aan die beslissingen gaat nemen. Voor je onderneming loopt de continuïteit gevaar, aangezien er niet makkelijk en niet snel beslissingen kunnen worden genomen. Je hebt dus géén invloed op wie beslissingen neemt over jouw onderneming en jouw leven. Als je geen levenstestament hebt kan dat door onduidelijkheden leiden tot conflicten binnen de familie en er is geen of minder bescherming tegen misbruik van je vermogen.

Wat kun je vastleggen?

Ondernemerszaken: statuten, aandeelhoudersovereenkomst, verhouding kinderen (wie neemt wel/niet onderneming over) en opvolgers, wie krijgt zeggenschap bij uitvallen van de ondernemer. Dit moet allemaal aansluiten bij een aandeelhoudersovereenkomst en bij afspraken die je hebt gemaakt met een mogelijke partner binnen een Vof.
Financiële zaken: wie mag je bankzaken regelen, belastingaangifte doen, schenkingen uitvoeren, je woning verkopen? Maar uiteraard moet je wel aan de wet en aan eerdere gemaakte afspraken voldoen.
Medische wensen: behandelverboden, reanimatie, euthanasie, orgaandonatie. Over medische wensen wordt veel gesproken in de zin van “Voor mij hoeft het dan niet meer…”. Het is weliswaar goed om dit in een levenstestament vast te leggen, maar de arts moet zich wel aan de wet blijven houden. Maak daarom ook een wilsverklaring die je met je huisarts bespreekt. Die zal je wijzen op de (on)mogelijkheden. Een sjabloon en uitleg van een dergelijke wilsverklaring vind je op de website van de Consumentenbond.
Persoonlijke zaken: verzorging, huisvesting, huisdieren, sociale media, abonnementen, afspraken over schenkingen, giften, uitvaart, enz.
Moment van ingang: direct of pas bij wilsonbekwaamheid.

NOVI TIP
De belangrijkste vraag die je je als ondernemer moet stellen is: Wie regelt alles binnen je onderneming als ik ziek word of een ongeval krijg?

Als ondernemer kun je een levenstestament gebruiken om:

De bedrijfscontinuïteit te waarborgen bij ziekte of afwezigheid.
Volmachten te geven voor het ondertekenen van contracten, het beheren van zakelijke rekeningen, het nemen van strategische beslissingen, enz.
Vertegenwoordiging te regelen bij de Kamer van Koophandel, Belastingdienst, de bank en leveranciers.

NOVI TIP
Het is ook slim om ergens op een veilige plek een lijst met alle privé én zakelijke contracten, abonnementen, wachtwoorden e.d. vast te leggen. Denk aan verzekeringen, ict-beheer, social media, enz.

Voordelen van een levenstestament

Regie behouden over je leven en wensen.
Voorkomen van familieruzies en juridische conflicten.
Bescherming tegen misbruik en fraude.
Voorkomen van bewindvoering door de rechter.
Duidelijkheid voor zorgverleners en instanties.
Flexibiliteit: je kunt het document aanpassen als je situatie verandert.

Nadelen van een levenstestament

Kosten: bij een notaris tussen € 500 en € 800, maar het kan ook verder oplopen als de wensen specifieker en complexer worden, bijvoorbeeld in geval van een BV.
Er is geen toezicht op de gevolmachtigde.
Risico op misbruik als de vertrouwenspersoon niet betrouwbaar is.
Complexiteit van juridische termen.
Moeilijkheden en/of kosten bij wijzigingen als je situatie verandert.

Stappen om een levenstestament op te stellen

Goed om te weten is dat een notariële akte verplicht is. Daarnaast moet je levenstestament ook aansluiten bij eventuele huwelijksvoorwaarden en met een bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) https://ondernemersplein.overheid.nl/bedrijfsopvolgingsregeling-bor/ en testament.

NOVI TIP
Heb je plannen voor het laten opstellen of actualiseren van een levenstestament, check dan even bij mij of er relevante belastingzaken of bezwaarprocedures van belang zijn.

Stap 1 – Oriënteer je: bepaal wat je wilt vastleggen en wie je vertrouwt. Denk na over wat je belangrijk vindt. Wil je dat iemand je financiën beheert als je dat zelf niet meer kunt? Heb je specifieke medische wensen, zoals een behandelverbod of voorkeuren rond reanimatie? Wil je dat je onderneming blijft draaien als jij uitvalt?

Stap 2 – Bespreek je wensen met familie, artsen of adviseurs. Praat met je partner, kinderen, huisarts, financieel adviseur of vertrouwenspersoon. Dit helpt om je wensen te verduidelijken en om te peilen of iemand bereid is om als gevolmachtigde op te treden.

Stap 3 – Kies een vertrouwenspersoon (of meerdere). Zorg dat je gevolmachtigde goed begrijpt wat je van hem of haar verwacht. Open communicatie voorkomt misverstanden. Je kunt één persoon aanwijzen, maar ook meerdere, bijvoorbeeld voor verschillende taken (financieel versus medisch). Kies iemand die je volledig vertrouwt en die capabel is om beslissingen te nemen onder druk. Denk ook aan een opvolger, voor het geval je eerste keuze niet beschikbaar is.

Stap 4 – Bepaal het moment van ingang van de volmacht. Je kunt het onmiddellijk laten ingaan of pas als je wilsonbekwaam bent geworden. Directe ingang kan handig zijn bij tijdelijke afwezigheid (bijvoorbeeld een lange reis), maar vereist extra vertrouwen.

Stap 5 – Ga naar een notaris: deze stelt het levenstestament op en controleert of je wilsbekwaam bent. Vraag vooraf een offerte en bespreek wat je wilt vastleggen. Sommige notarissen bieden een gratis intakegesprek.

Stap 6 – De notaris laat het levenstestament registreren in het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR). Het CLTR is een landelijk register waarin notarissen levenstestamenten kunnen registreren. Zo weten artsen, banken en instanties dat er een levenstestament bestaat.

Stap 7 – Informeer je naasten over het bestaan en de inhoud van het document én informeer je huisarts over het medische deel en je wilsverklaring. Vertel je familie en gevolmachtigde dat je een levenstestament hebt en waar het te vinden is (online en offline, zoals in een kluis). Geef eventueel een kopie aan je huisarts of vertrouwenspersoon en wellicht ook aan je kinderen.

Stap 8 – Zowel een levenstestament als een testament zijn een momentopname. In de loop der tijd kunnen zaken, situaties en inzichten veranderen. Er wordt dan ook geadviseerd om elke vijf jaar zowel een levenstestament als je testament te checken en eventueel te actualiseren.

NOVI TIP
Behoud met een levenstestament zoveel mogelijk de regie over je leven en je onderneming in geval je wilsonbekwaam wordt. Je stelt zo je onderneming veilig en biedt rust en zekerheid voor familie en personeel.

Afbeelding van Gerd Altmann via Pixabay